Prawne aspekty działalności wydawniczej

oprac. Joanna Szczepanowicz

1. Rejestracja tytułu prasowego

Gazety parafialne wydawane są przez parafie, więc nie dotyczą ich przepisy o różnorodnej działalności gospodarczej. Jedynym obowiązkiem prawnym jest zarejestrowanie tytułu w sądzie. Znowelizowana ustawa Prawo Prasowe z dnia 28 stycznia 1984 r. (Dz.U. Nr 5 poz. 24 z późn. zm) wymaga, aby podmiot, zamierzający wydawać dziennik lub czasopismo, dokonał rejestracji we właściwym dla swej siedziby Sądzie Wojewódzkim. Znowelizowana ustawa nie wprowadza praktycznie żadnych ograniczeń dla prowadzenia działalności wydawniczej.

Wydawca dziennika lub czasopisma składa w sądzie wojewódzkim, właściwym miejscowo dla siedziby wydawcy, wniosek o zarejestrowaniu tytułu.

Wniosek powinien zawierać:
- tytuł czasopisma;
- siedzibę i dokładny adres redakcji;
- dane osobowe redaktora naczelnego;
- określenie wydawcy, jego siedzibę i dokładny adres;
- częstotliwość ukazywania się pisma.

Sąd może odmówić rejestracji czasopisma, jeżeli wniosek nie zawiera podanych wyżej danych lub jeżeli rejestracja dotyczyłaby tytułu już istniejącego.

Wydawanie czasopisma można rozpocząć, jeżeli sąd rejestrowy nie rozstrzygnął wniosku o rejestrację w ciągu 30 dni od daty jego zgłoszenia. Brak decyzji o zakazie wydawania tytułu jest automatycznie zgodą na jego wydawanie ^[1].

2. Numer wydawnictw ciągłych - ISSN

Znaczny wzrost liczby wydawnictw ciągłych w XX wieku spowodował konieczność ich usystematyzowania. Pod koniec lat 60. pierwsza próbę podjął zespół informatyków, bibliotekarzy i archiwistów. W USA - powstał American National Standard Identification Number for Serial Publications. Norma ta stała się dokumentem bazowym dla dalszych prac Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO). Pod egidą UNESCO opracowano projekt Międzynarodowego Systemu Danych Wydawnictw Ciągłych (ISDN), którego częścią składową był Międzynarodowy Numer Wydawnictw Ciągłych (ISSN).

ISSN jest oznaczeniem składającym się z ośmiu cyfr (dwie grupy po cztery cyfry). Numerem ISSN mogą być oznaczone "wydawnictwa o nie przewidzianym z góry zakończeniu, ukazujące się pod wspólnym tytułem, częściami oznaczone numerycznie lub chronologicznie lub w nieokreślonych odstępach czasu".

Przyznawaniem numerów ISSN w Polsce zajmuje się Narodowy Ośrodek ISSN mieszczący się w Bibliotece Narodowej (al. Niepodległości 213, 00-973 Warszawa). Z inicjatywą oznaczenia czasopisma numerem ISSN może wystąpić wydawca lub każda zainteresowana stosowaniem numeru organizacja.

Wydawca we wniosku winien podać:
- aktualny tytuł (ewentualne tytuły poprzednie);
- nazwę i adres wydawcy;
- adres redakcji;
- częstotliwość i miejsce wydawania.

Do wniosku powinno się dołączyć komplet wydanych dotychczas numerów (po 2 egz. każdy) lub w przypadku planowania rozpoczęcia wydawania czasopisma - projekt okładki pierwszego numeru.

Przyznany numer należy drukować na pierwszej stronie okładki w prawym górnym rogu, a gdy nie ma okładki na karcie tytułowej. Numer ISSN może być dodatkowo zamieszczony w stopce redakcyjnej.

Uzyskanie numeru ISSN powoduje, ze istnienie tytułu jest wieczyście udokumentowane (dany numer ISSN przysługuje tylko jednemu czasopismu), jest uwzględniane w statystykach wydawniczych i badaniach naukowych, może być łatwo odnalezione w zbiorach bibliotecznych ^[2].

3. Obowiązkowe egzemplarze biblioteczne

W dniu 7 listopada 1996 roku Sejm RP przyjął ustawę o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz.U. 1996 Nr 152 poz. 722). Nakłada ona na wydawców obowiązek przekazywania uprawnionym bibliotekom określoną liczbę egzemplarzy obowiązkowych. Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z 6 marca 1997 roku podaje listę bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu ich przekazywania (dz.U.1997, Nr 29 poz. 161). Są to:
1. Biblioteka Narodowa, al. Niepodległości 213, 00-973 Warszawa.
2. Biblioteka Jagiellońska, al. Mickiewicza 22, 30-052 Kraków.
3. Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi, ul. Matejki 34/38, 90-635 Łódź.
4. Biblioteka Uniwersytetu Kopernika, ul. Gagarina 13, 87-100 Toruń.
5. Biblioteka Uniwersytetu im. M. Curie-Skłodowskiej, ul. Zuchów 2, 20-047 Lublin.
6. Biblioteka Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, ul. Ratajczaka 38/40, 61-844 Poznań.
7. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, ul. Krakowskie Przedmieście 24, 00-927 Warszawa.
8. Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego, ul. Szajnochy 10, 50-076 Wrocław,
9. Biblioteka Śląska, pl. Rady Europy 1, skr. poczt. 529, 40-015 Katowice.
10. Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy, ul. Koszykowa 26, 00-950 Warszawa.
11. Książnica Pohorska, ul. Podgórna 15/16, 70-205 Szczecin.
12. Biblioteka Uniwersytecka KUL, ul. Chopina 27, 20-950 Lublin.
13. Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego, ul. Armii Krajowej 110, 81-824 Sopot.
14. Uniwersytet Opolski, ul. Strzelców Bytomskich 2, 45-084 Opole.
15. Wojewódzka Biblioteka Publiczna, ul. Kilińskiego 16, 15-089 Białystok.

Biblioteka Narodowa i Biblioteka Jagiellońska są uprawnione do otrzymywania po dwa egzemplarze pozostałe biblioteki - po jednym (nie jest to konieczne w przypadku czasopisma wydanego w nakładzie nie przekraczającym 100 egzemplarzy). Po jednym z dwóch egzemplarzy przekazanych do BN i BJ podlega wieczystemu archiwizowaniu.

Zgodnie z art. 7 ww. ustawy przesyłka egzemplarzy obowiązkowych jest zwolniona od opłat pocztowych (także przesyłki polecone). Na kopercie należy umieścić napis "obowiązkowe egzemplarze biblioteczne" ^[3].

Bibliografia
1. Johann Wiesław, Prawne formy działalności wydawniczej, [w:] Poradnik dla wydawców i dziennikarzy prasy lokalnej, t. 1, s.113-129.
2. Kubalski Grzegorz P., Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictw Ciągłych (ISSN), [w:] Biuletyn OSPP 1(4)998.
3. Kubalski Grzegorz P., Obowiązkowe egzemplarze biblioteczne, [w:] Biuletyn OSPP 1(4)1998.